Axtarış...
Narkomanlığın insan sağlamlığına, cəmiyyətə və hərbi xidmət mühitinə zərəri
Narkomanlıq müasir dövrdə yalnız fərdi sağlamlıq problemi deyil, həm də ictimai təhlükəsizlik, ailə sabitliyi, əmək qabiliyyəti, mənəvi dəyərlər və milli təhlükəsizlik baxımından ciddi risk yaradan sosial bəladır. Bu sahədə mübarizə dövlət siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biri kimi müəyyən edilmişdir. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 17 sentyabr 2025-ci il tarixli Sərəncamı ilə təsdiq edilmiş “Narkotik vasitələrin, psixotrop maddələrin və onların prekursorlarının qanunsuz dövriyyəsinə və narkomanlığa qarşı mübarizəyə dair 2025–2030-cu illər üçün Dövlət Proqramı” bu istiqamətdə maarifləndirmə, profilaktika, müalicə, reabilitasiya və hüquqi bazanın təkmilləşdirilməsini kompleks şəkildə nəzərdə tutur. Dövlət Proqramında insanların sağlamlığının, rifahının, milli-mənəvi dəyərlərin, vətənpərvər və sağlam gəncliyin qorunması ümumdövlət vəzifəsi kimi göstərilmişdir.
Narkotik vasitələr və psixotrop maddələr insanın mərkəzi sinir sisteminə təsir göstərərək onun düşünmə, qərarvermə, yaddaş, diqqət, emosional nəzarət və davranış mexanizmlərini pozur. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatına görə psixoaktiv maddələr insan orqanizminə daxil olduqda qavrama, şüur, idrak, əhval və emosiyalara təsir edən maddələrdir.
Narkomanlıq nədir və niyə təhlükəlidir?
Narkomanlığın ən təhlükəli tərəfi odur ki, o, insanın yalnız bədənini deyil, iradəsini, məsuliyyət hissini və sosial münasibətlərini də tədricən sıradan çıxarır. Əvvəlcə “maraq”, “təcrübə”, “bir dəfə yoxlamaq” kimi görünən davranış qısa müddət ərzində psixoloji və fiziki asılılığa çevrilə bilər. Asılılıq formalaşdıqdan sonra insan maddəni idarə etdiyini düşünsə də, əslində maddə onun davranışlarını idarə etməyə başlayır.
Narkotik asılılıq insanın sağlamlığına aşağıdakı istiqamətlərdə ciddi zərər vurur:
- Birincisi, beyin və sinir sistemi zədələnir. Diqqət dağınıqlığı, yaddaş zəifləməsi, qərarvermə qabiliyyətinin pozulması və emosional qeyri-sabitlik yaranır.
- İkincisi, psixoloji vəziyyət dəyişir. Narahatlıq, aqressivlik, depressiv hallar, qorxu, paranoya və sosial təcrid müşahidə oluna bilər.
- Üçüncüsü, fiziki sağlamlıq zəifləyir. Ürək-damar sistemi, tənəffüs sistemi, qaraciyər, immunitet və ümumi dözümlülük ciddi zərər görə bilər.
- Dördüncüsü, şəxsiyyət və davranış pozuntuları formalaşır. İnsan öz ailəsinə, kollektivinə, xidmət borcuna və cəmiyyətə qarşı məsuliyyət hissini itirə bilər.
Bu səbəbdən narkomanlıq sadəcə “pis vərdiş” deyil; o, insanın bioloji, psixoloji, sosial və mənəvi bütövlüyünü dağıdan kompleks problemdir.
Narkomanlığın hərbi xidmət mühitində yaratdığı xüsusi risklər
Hərbi xidmət yüksək intizam, fiziki hazırlıq, psixoloji dözümlülük, çevik qərarvermə və kollektiv məsuliyyət tələb edən sahədir. Burada bir şəxsin səhvi yalnız onun özünə deyil, xidmət yoldaşlarına, bölmənin təhlükəsizliyinə və tapşırığın icrasına da mənfi təsir göstərə bilər.
Narkotik vasitələrdən istifadə edən şəxsdə aşağıdakı risklər arta bilər:
- Diqqət və reaksiya zəifləyir. Hərbi xidmət şəraitində ani qərarvermə, əmrləri düzgün anlamaq və vaxtında icra etmək həyati əhəmiyyət daşıyır. Narkotik təsir altında olan şəxs vəziyyəti düzgün qiymətləndirə bilməyə, gecikmiş və ya səhv qərar verə bilər.
- İntizam pozulur. Hərbi intizam yalnız qaydaya tabe olmaq deyil, həm də öz davranışına nəzarət etmək bacarığıdır. Asılılıq insanın məsuliyyət hissini zəiflədir, əmrlərin icrasında səhlənkarlıq və davranış pozuntuları yarada bilər.
- Kollektiv təhlükəsizlik risk altına düşür. Hərbi mühitdə silah, texnika, rabitə vasitələri və mühüm obyektlərlə işləmək məsuliyyət tələb edir. Narkotik vasitələrin təsiri altında olan şəxsin belə mühitdə olması həm özü, həm də ətrafdakılar üçün təhlükə yaradır.
- Mənəvi-psixoloji dayanıqlıq azalır. Hərbi xidmət çətinliklərə dözmək, stresə tab gətirmək və kollektiv ruhu qorumaq tələb edir. Narkomanlıq isə insanı tədricən özünəqapanmaya, iradəsizliyə, məsuliyyətdən yayınmağa və psixoloji zəifliyə aparır.
Bu mənada narkotik vasitələrdən uzaq olmaq yalnız şəxsi sağlamlıq məsələsi deyil, bu, həm də xidmət təhlükəsizliyi, intizam, vətənpərvərlik və kollektiv məsuliyyət məsələsidir.
Cəmiyyətə və ailəyə vurulan zərər
Narkomanlıq bir insanın problemi kimi başlayır, lakin qısa müddətdə ailənin, kollektivin və cəmiyyətin probleminə çevrilir. Ailədə etimad itir, maddi çətinliklər yaranır, valideyn-övlad münasibətləri zədələnir, sosial nüfuz aşağı düşür. Cəmiyyət üçün isə narkomanlıq cinayətkarlığın, zorakılığın, iş qabiliyyətinin azalmasının və sosial gərginliyin artmasının səbəblərindən biri kimi çıxış edir.
Dövlət Proqramında 2019–2024-cü illər ərzində hüquq mühafizə orqanları tərəfindən narkotik vasitələrin və psixotrop maddələrin qanunsuz dövriyyəsi ilə bağlı ümumilikdə 47 863 faktın aşkarlandığı, 33,5 ton müxtəlif növ narkotik vasitə, psixotrop maddə və prekursorların qanunsuz dövriyyədən çıxarıldığı qeyd olunur. Bu rəqəmlər göstərir ki, narkotiklərlə mübarizə yalnız fərdi səviyyədə deyil, dövlət və cəmiyyət səviyyəsində də ciddi yanaşma tələb edən məsələdir.
Narkomanlığın ictimai təhlükəsi həm də ondadır ki, o, insanı tədricən sağlam sosial mühitdən uzaqlaşdırır. Asılılıq artdıqca insan təhsil, peşə, ailə, dostluq, xidmət və vətəndaşlıq məsuliyyəti kimi dəyərlərdən uzaqlaşır. Nəticədə təkcə bir fərd deyil, bütöv bir sosial mühit zərər görür.
“Güclü insan özünü idarə edə biləndir!”
Narkotik vasitələr bəzən yanlış olaraq “stresdən çıxış yolu”, “cəsarət artıran vasitə” və ya “problemləri unutmaq üsulu” kimi təqdim olunur. Bu, ən təhlükəli aldanışlardan biridir. Əslində narkotik problemi həll etmir, problemi daha da dərinləşdirir. O, insana müvəqqəti saxta rahatlıq hissi verə bilər, lakin əvəzində sağlamlığı, iradəni, ailəni, karyeranı, hərbi intizamı və gələcəyi əlindən alır.
Hərbi xidmət keçən şəxs üçün güc yalnız fiziki hazırlıqla ölçülmür. Əsl güc özünü idarə etmək, çətin vəziyyətdə soyuqqanlı qalmaq, yanlış təklifə “yox” demək və kollektiv qarşısında məsuliyyətini dərk etməkdir. Narkotikdən imtina zəiflik deyil, əksinə, iradə və xarakter göstəricisidir.
Dövlət Proqramında antinarkotik təbliğatın səmərəliliyinin artırılması, ictimai maarifləndirmə işinin genişləndirilməsi və müasir informasiya texnologiyalarından istifadə edilməklə narkomanlığın maarifləndirmə yolu ilə qarşısının alınması əsas məqsədlərdən biri kimi müəyyən edilmişdir.
Davranış tövsiyələri
Hər bir hərbi qulluqçu və həqiqi hərbi xidmət keçən şəxs aşağıdakı davranış prinsiplərini yadda saxlamalıdır:
- Şübhəli maddələrdən, mənşəyi məlum olmayan preparatlardan və “bir dəfə yoxla” kimi təkliflərdən qəti şəkildə uzaq durmaq lazımdır.
- Psixoloji gərginlik, yorğunluq və stres zamanı zərərli vasitələrə deyil, qanuni və sağlam dəstək mexanizmlərinə müraciət edilməlidir.
- Xidmət yoldaşında davranış dəyişikliyi, təcrid, aqressiya, qeyri-sabitlik və ya şübhəli maddələrə maraq müşahidə edilərsə, bu hal laqeyd buraxılmamalıdır. Belə hallarda məsələni gizlətmək “yoldaşlıq” deyil, əksinə, həmin şəxsin və kollektivin təhlükəsizliyini riskə atmaqdır.
- Sağlam həyat tərzi, idman, intizamlı gündəlik rejim, düzgün yuxu və kollektiv dəstək narkotik risklərinə qarşı ən güclü profilaktik vasitələrdəndir.
Narkomanlıq insanın sağlamlığını, düşüncəsini, iradəsini, ailə münasibətlərini, sosial nüfuzunu və gələcəyini məhv edən ciddi təhlükədir. Hərbi xidmət mühitində isə bu təhlükə daha ağır nəticələr doğura bilər, çünki burada hər bir şəxsin davranışı kollektivin təhlükəsizliyi və tapşırıqların icrası ilə birbaşa bağlıdır.
Bu səbəbdən narkotik vasitələrdən uzaq durmaq yalnız fərdi seçim deyil, həm də vətənə, xidmət yoldaşlarına, ailəyə və cəmiyyətə qarşı məsuliyyətli mövqedir. Sağlam gənclik, güclü ordu və təhlükəsiz cəmiyyət narkotikdən uzaq, intizamlı və mənəvi cəhətdən möhkəm insanların hesabına formalaşır.